turmaliny

Turmalin

Właściwości fizyczne.

Turmalin nie ma łupliwości, często jednak oddziela się poprzecznie do wydłużenia kryształów. Przełam ma muszlowy do nierównego, twardość 7 – 7,5 w skali Mohsa. Gęstość zależnie od składu chemicznego 3,0 – 3,2 g/cm3, odmiany zawierające większą ilość żelaza mają większą gęstość. Turmalin ma szklisty połysk, jest przezroczysty do przeświecającego, a przy bardzo intensywnym zabarwieniu staje się niemal nieprzezroczysty. Szczególną cechą optyczną turmalinu jest dychroizm.

Pod względem rozmaitości barw turmalin wyróżnia się spośród kamieni szlachetnych. Barwy te związane są z ich zmiennym składem chemicznym. Substancjami barwiącymi są żelazo, mangan, chrom i tytan, także nikiel, kobalt i lit. Znane są turmaliny czarne, brunatne, szare, żółte, zielone, czerwone, różowe, niebieskie i bezbarwne.

Bogate w żelazo odmiany turmalinu są wyraźnie magnetyczne. Pod wpływem ogrzewania lub studzenia kryształów turmalinu powstają w nich ładunki elektryczne, podobnie pod wpływem nacisku lub rozciągania.

Bezbarwne turmaliny są rzadkie, przeważnie mają one odcień czerwonawy, zielonawy lub żółtawy. Szczególnie piękną barwą odznaczają się odmiany czerwone od jasno do ciemnoczerwonych; nieraz mają one barwę różową lub rubinowoczerwoną. Niekiedy barwy turmalinów przechodzą w barwę fioletową, podobną do barwy ametystów. Pospolitsze od nich są turmaliny zielone o rozmaitych odcieniach, od żółtawo do niebieskawozielonych. Wysoko cenione są ciemnozielone turmaliny brazylijskie. Rzadsze od nich odmiany niebieskie mają skalę odcieni od jasno do ciemnoniebieskich; nieraz są zbliżone do barwy szafirów lub akwamarynów. Pospolitsze są jednak turmaliny barwy szarej i czarnej; czarne turmaliny używane są do wyrobu biżuterii żałobnej.

turmaliny

Zależnie od barwy najważniejsze odmiany szlachetne turmalinów noszą nazwę:

  • achroit – bezbarwny,
  • rubelit (także dauryt) – czerwony,
  • indygoit (lub indygolit) – niebieski,
  • werdelit – zielony,
  • apiryt – barwy brzoskwiniowej,
  • syberyt – fioletowoczerwony,
  • drawit – szary,
  • szeszerl (szerlit) lub skoryl – czarny.

W kryształach turmaliny pospolicie występuje nierównomierne zabarwienie. Z Elby pochodzą bezbarwne lub jasnozielone turmaliny o czarnych zakończeniach, nazywane główkami murzyńskimi. Czarne turmaliny mają nieraz koniec biały. W Brazylii spotyka się kryształy o zakończeniu czerwonym, nazywane główkami tureckimi.

Kryształy niektórych turmalinów są zabarwione na jednym końcu na czarno, a na drugim na czerwono, znane są również kryształy mające na końcach barwy niebieską i zieloną. W środkowej części kryształów występują barwy pośrednie lub inne. Szczególnie częste są turmaliny zielone na jednym końcu, a czerwone na drugim, z bezbarwną częścią środkową, lub turmaliny czerwone i zielone o czarnych zakończeniach. Między poszczególnymi pasami barwnymi zdarzają się przejścia, częściej jednak poszczególne barwy odcinają się kontrastowo.

Wskutek podgrzewania barwa turmalinu ulega niekiedy wyraźnym zmianom. Ciemnozielone kamienie pochodzące z południowo-zachodniej Afryki zmieniają barwę na szmaragdowozieloną. Niektóre odmiany ciemnozielone ulegają przy podgrzewaniu rozjaśnieniu. O tej właściwości turmalinów trzeba pamiętać przy dokonywaniu napraw jubilerskich, przy których należy zachować należytą ostrożność, by nie spowodować zmiany barwy kamienia.

Dodaj komentarz