turmaliny

Turmalin

Występowanie.

Jako pospolity minerał pneumatolityczny turmalin występuje zwłaszcza w aplitach i pegmatytach granitowych, gdzie tworzy nieraz słupy o dużych rozmiarach. W magmowych skałach głębinowych nierzadko jest jako minerał akcesoryczny, stanowi również składnik niektórych skał metamorficznych. Dzięki  znacznej twardości i dużej odporności na wietrzenie występuje pospolicie w postaci drobnych kryształów i obtoczonych ziaren w piaskach i piaskowcach. Używane do celów jubilerskich szlachetne odmiany turmalinów pochodzą przeważnie z pegmatytów.

Krajem częstego występowania turmalinów jest Brazylia, szczególnie obszar położony na wschód od Minas Gerais (Baara de Salines Lajao, Arassuahy). Turmaliny występujące w pegmatytach lub żyłach kwarcowych są najczęściej barwy zielonej; ponadto wydobywa się tu turmaliny różowe i czerwone, niebieskie, żółte i bezbarwne.

W podobnych warunkach geologicznych występują turmaliny na Madagaskarze (okolice Antsirane, Ambositra i Fianarantsoa), który jest uważany za turmalinowy obszar przyszłości. Przeważają tu turmaliny czerwone; spotykane są o barwie zielonej, niebieskiej, brunatnej i żółtej. Piękne niebieskozielone kamienie wydobywano z pegmatytów w południowo-zachodniej Afryce (Usakos). Z Mozambiku pochodzą kamienie różowe, czerwone, zielone i dwubarwne.

W Rosji turmaliny występują przede wszystkim w uralskich żyłach pegmatytowych. Słynne są od dawna eksploatowane złoża Szajtanki, Murzinki, Jużakowej, Saraputki i Lipówki. Szczególnie piękne są pochodzące z Saraputki turmaliny barwy karminowoczerwonej. Na Zabajkalu (Góry Boroszczowoczne) wydobywa się turmalin barwy malinowej. Ciemnozielone turmaliny chromowe występują w okręgu Dolnoisetskim.

Z okruchowych złóż aluwialnych na Cejlonie pochodzą przezroczyste turmaliny, które do Europy przywożono już na początku XVIII w. Również w Birmie (Mainglong) wydobywa się turmaliny ze złóż aluwialnych. w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej najbardziej znane są dwa obszary występowania pięknie zabarwionych turmalinów; w Maine i w Kalifornii. Turmaliny wydobywa się również w Indiach (Kaszmir) i w Australii (Wyspa Kangura i Cocoanrup). Z Elby pochodzą turmaliny bezbarwne, czerwone, żółte i zielone, a także czarno zakończone główki murzyńskie.

W Polsce turmaliny występują w granitowych masywach krystalicznych Dolnego Śląska i Tatr oraz w dolnośląskich skałach metamorficznych; są one przeważnie barwy czarnej. W granitach o okolicach Działoszyna kryształy turmalinów dochodzą do 3 cm długości. W druzach pegmatytowych granitów strzegomskich występują turmaliny barwy czerwonej i zielonobrunatne.

Kilkucentymetrowe turmaliny występują w granulitach w Brodziszowie koło Ząbkowic Śląskich i w Zagórzu Śląskim, jak również w łupkach i pegmatytach Gór Sowich. W okolicach Bielawy i Owiesna znajdowano turmaliny dochodzące do 16 cm długości. W Tatrach turmaliny występują w granicie pegmatytowym pod szczytem Kopy Kondratowej. Występujące w Polsce turmaliny nie były dotąd wykorzystywane do celów jubilerskich. Brak wśród nich większych kryształów należących do odmian przezroczystych.

Dodaj komentarz